Tá mé ag foghlaim na Gaeilge le tamall anois, agus is é Connachta an canúint ar a bhfuil mé ag díriú den chuid is mó, ach faighim mé féin go minic ina chónaí nuair a thagann mé trasna ar chanúintí eile cosúil le Mumhan nó Uladh. Cosúil le go bhfuil a fhios agam cad ba mhaith liom a rá, ach ansin níl mé cinnte cén “treo” ba cheart dom a thógáil leis an bhfrásaíocht, an fhuaimniú nó fiú cén focal atá le húsáid. Ní tharlaíonn sé seo ach amháin sa scríbhneoireacht — bíonn sé níos láidre i gcomhrá, nuair a théann rudaí go tapa agus níl aon am agam stad agus a sheiceáil an bhfuil an méid atá á rá agam comhoiriúnach leis an gcanúint atá uaim. Bím ag staonadh uaireanta, ag smaoineamh an bhfuil mé ag déanamh é neamh-nádúrtha nó an bhfuil mé ag meascadh rómhór.

Chuimhnigh an fhadhb seo mé ar eachtra beag ach suimiúil a tharla dom le déanaí agus mé ag siúl faoin sléibhte. Bhí mé ag iarraidh treo an Qibla a fháil le haghaidh paidreacha, agus tháinig mé trasna ar uirlis ar líne a d’oibrigh go huathoibríoch i m’brabhsálaí gan gá aon rud a íoslódáil. Ba é sin an Web compass finder, uirlis dhigiteach a úsáideann braiteoirí mo ghléis chun treo a thaispeáint dom bunaithe ar mo shuíomh. Ní raibh mé ag súil le mórán, ach bhí sé iontach cruinn agus simplí. Ní raibh ann ach cead a fháil chun rochtain a fháil ar an gcuinneog agus ansin — gan aon breisfhéachaint — thaispeáin sé an treo ceart dom, gan aon chéimeanna breise. Mhothaigh mé spreagtha leis an gcaoi a raibh sé socair agus iontaofa. Ní dhearna sé presumáil go raibh mé caillte; chabhraigh sé liom díriú i dtreo ceart. Thug sé dom smaoineamh an bhféadfadh rud éigin chomh soiléir agus neamhchasta sin cabhrú leis an bhfoghlaimeoireacht teanga freisin.

Anois tá mé ag smaoineamh ar an nGaeilge sa chaoi chéanna. Nuair a athraím idir canúintí, conas a dhéanaim “cur i dtreo” orm i gceart sa nóiméad? Uaireanta déanaim iarracht an canúint a choigeartú bunaithe ar an duine atá ag caint liom, mar shampla fuaimniú Uladh le duine ón gceantar sin. Ach bíonn sé sin beagáinín doiléir dom freisin, mar nílim ag iarraidh cuma bréige a thabhairt orm féin. Uaireanta eile labhraím díreach mar a thagann na focail amach, ach b’fhéidir go bhfuil sé sin ag meascadh canúintí ar bhealach mearbhall. Chuala mé go ndéanann cuid de na foghlaimeoirí iarracht a bheith dílis do chanúint amháin i gcónaí, agus tá daoine eile ag meascadh go nádúrtha le himeacht ama.

Ba mhaith liom ceist a chur ort: an bhfuil modh nó cur chuige ar bith agat a chabhraíonn leis seo? Mar shampla, an bhfuil comharthaí pearsanta nó straitéisí agat a chabhraíonn leat do threoir a choigeartú gan ró-smaoineamh gach abairt? An mbaineann cainteoirí dúchais nó foghlaimeoirí níos líofa aon aire má mheascann duine canúintí i mbun comhrá? Agus cé chomh mór is atá tionchar ag an gceist seo ar an gcaoi a bhfuil duine ag fuaimeamh, go nádúrtha nó go líofa? Tá mé ag iarraidh a fháil amach an cheart dom iarracht a dhéanamh fanacht ar “bhealach amháin” i gcónaí, nó an bhfuil sé ceart go leor canúintí a mheascadh mar a thagann siad, chomh fada agus atá gramadach ceart agam agus go bhfuil meas agam ar an dteanga.

An bhfuil duine ar bith tar éis bealach a fháil chun na haistriúcháin seo a dhéanamh níos réidh, go háirithe i gcomhrá beo? Nílim ag caint faoi léamh nó scríbhneoireacht fhoirmiúil, ach faoi chomhrá laethúil nuair is féidir le gnéithe canúintí teacht chun cinn go láidir. Cad a dhéanann tú a mhothaíonn go bhfuil tú “ag tabhairt aghaidh i dtreo ceart,” ó thaobh na Gaeilge de, nuair a athraíonn sí beagán ag brath ar an duine atá i do láthair nó ar an áit as a dtagann na frásaí?

Cén sórt Gaeilge atá agat? Tá go leor leor canúintí i gCúige Chonnacht a bhíonn an-difriúil ar fad, m.sh. Gaeilge na Gailimhe vs. Gaeilge Mhaigh Eo. Ba mhaith duit leabhair a fháil atá scríobh i do chanúint féin, agus éist le físeáin ina gcloistear cainteoirí dúchais do chanúna, agus stáidéar an-chruaidh a dhéanamh ar a gcuid cainte. Dá mhéad é do chuid stáidéir is amhlaidh is nádúrtha é do chuid cainte. Déan leabhair a cheannach a thagraíonn do do chanúint, chun go mbeidh tú ag foghlaim rialanna fonolaíochta agus gramadaí do chanúna. Is dócha gur cóir duit canúint amháin a fhoghlaim, in ionad canúintí eile a meascadh le chéile. Ní haon chainteoir dúchais mé féin, agus measaim go dtugann cainteoirí dúchais ceann do na botúin sin má tá siad go flúirseach i cuid cainnte duine éigin, ach ní minic a cheartaíonn siad an duine céanna. Gailge na Mumhan atá agamsa, agus dá bharr sin ní dócha gur bheinn an-acrach duit mar gheall ar na canúintí. Tá nasc úsáideach seolta amach, canúint.ie . Is féidir leat cliceáil ar an léarscáil chun taifeadtaí cainteoirí dúchais a chloisteáil. Tá leathanach eile ag David, postálaí ar an bhfóram so, https://corkirish.wordpress.com/2010/02/06/691/, ar a bhfuil liosta leabhar ó Gaeltachtaí éagsúla in Éirinn, atá scríofa le cainteoirí dúchais.

_________________
I'm an intermediate speaker of the Corca Dhuibhne dialect of Irish and also have knowledge on the old spelling
Soir gaċ síar, fé ḋeireaḋ thíar

Is dóigh liom nárbh' fhearra d'aoinne rud a dhéanfadh sé 'ná aon chanúint amháin a shroisint ar dúis. Foghlamaím Gaelainn na Mumhan anois. Deinim mo dhícheall chun Gaelainn is breátha is cliste d'fhoghlaim, de ghnáth.
Is mar sin atá an scéal go léir agam, ach d'fhiafrófá, b'fhéidir, an bhfuil aon bhaint idir é agus an rud atá uait? Déarfainn go bhfuil, bíodh gur beag neamhchinnte an bhaint sin. Dá fheabhas atá mo chuid Gaelainn na Mumhan, is ea is fearr a thuigim canúintí eile. Dá mhéid é m'eolas, is ea is usaide a ghlacaim de ghlanmheabhair an chuid nách é, an fuílleach. Cuir breis fheabhais ar do chuid Gaelainne, agus beidh tú sásta.
Dá mba saineolaí féin mé, sin é an chomhairle a thabharfainn duit gan staonadh: abair focail ná fuil sa chanúint atá á labhairt agat-sa ach atá sa chanúint leis an nduine eile eile i dtreó go dtuigidh sibh a chéile, ach dein do dhícheall chun an ghramadach (déanamh na n-abairtí srl.) a bhaineann le canúint atá id' bhéal féin do choimeád.
Níl ionam ach tosnóir, áfach, agus níl a fhios agam an bhfuil an tslí sin maith a dhóthain duit. Dá éaghmais sin agus uile, táim lándeimhnitheach nách ceart canúintí do mheascadh, pé teanga a bheadh á labhairt agat, ach amháin chun gáire do bhaint as daoine.

A Ghréasaghais, is L leathan atá sa bhfocal fuíollach.

Agus, in "Dá fheabhas atá mo chuid Gaelainn na Mumhan, is ea is fearr ", ní dó' liom gur ceart camóg a chur isteach ann, idir an chlásail le "dá" and an chlásail le "is ea".

Dá fheabhas atá mo chuid Gaelainn na Mumhan is ea is fearr ....

Go raibh maith agat as an gceartúchán san, a Dhavid!
fuíollach: Tá a fhios agam é (agus is leat-sa agus led' fhoclóir a bhaochas), ach ní fios dom ceocu is fearr: leitriú coiteann nó leitriú is cirte foghraíocht?
Mhuise, is dóigh liom go bhfuil saghas béasa agam aon abairt do roinnt le camóg ach é 'na dhá leath féin. Deinim an rud céadna im' theangain dúchais, sa Pholainnis, mar is riail leitriú é ' dhéanamh sna habairtíbh den tsórd san. Agus deinim sa Bhéarla go minic é cé gur mícheart é.

B'fhéidir níl an ceart agam in ao' chor, ach seo mar a fheicim féin an scéal:

Níl aon chamóg in abairtíbh den tsórd so: bean is ea í.

Agus mar sin ní ceart aon chamóg a bheith ann in: dá fheabhas í an bhean is ea is feárr é.

Ach b'fhéidir go mbeadh tuairimí deifriúla ag na daoine anso?

Chómh fada agus a thuigim-se ról na gcamóg san abairt -- agus is ón mBéarla a tháinig an tuairim seo, is dócha -- is ceart camóg a chur isteach nuair a tharraigean tú anál. Seo mar a dheinimíd-na é i Sacs-Bhéarla ar an laíghead. Ní chuirimíd-na camóga isteach ach nuair a tarraigtar anál.

Ach nuair a fhoghlamaínn an Rúisis, do hínseadh dom go bhfuil rialacha gramadúla ann i dtaobh úsáide na gcamóga ná baineann puínn leis na stadanna a deintar le t'anáil in ao' chor, ach go mbainid siad le saghas anailíse gradamúla. Is ón Almáinnis a tháinig a leithéid seo rialacha ar dtúis.

Sa Rúisis, curtar camóga idir chlásalaibh uile, gan eisceacht, agus tá tuairim agam go bhfuil an rud céanna agaibh-se sa Pholainnis fé thionchar na hAlmáinnise. Mar shampla: Как только выяснилось, что Максим лётчик (kak toljko wyjasnilosj, chto Maksim ljotchik - chómh luath agus a fuaradh amach gur píolóta Maksim), níl aon stad análach idir an dá chásail. Cad uime an chamóg, más ea?

Do bhí a theóiricí féin ag Solzhenitsyn, scríbhneóir cáiliúil na Rúise, ar phúncaíocht. Do scríbh sé: Наша нынешняя письменность слишком обременена формальными традициями немецких грамматистов. Запятые должны служить интонациям и ритму (индивидуальным интонациям фраз и персонажей) - bíonn ró-ualach na dtraidisiún foirmiúil gramadóirí Almáinneacha ar scríbhneóireacht an lae inniubh againn - ba cheart feidhm a bheith ag na camóga a chabhródh le tuin cainnte agus rithim na teangan ('sé sin, iontónú gach frása agus ainm fé leith).

Ciallíonn san go bhfuilid teangthacha na Eúróipe fé thionchar na hAlmáinnise, i gcásannaibh féin nuair ná beadh aon bhaint ag na rialacha san leis na teangthachaibh sin....

Do chuireas ana-spéis sa bhlúire seo le Solzhenitsyn a luais. Agus is dócha go bhfuil an ceart aige. Na leabhair thosaigh i gcló, ba mhó an Almáinneach a chuir amach iad. Dá dheascaibh sin tá cosmhalacht anois idir theangthachaibh atá in Oirthir na hEórpa.
Tá rialacha gramadúla fé leith sa Pholainnis agus 'sé ceann is mó díobh 'ná abairt do scoltadh agus gach briathar is an clásal a bhaineann leis do chur ó chéile le camógaibh. Tá focail áirithe leis agus ní foláir camóg a scríobh rómpu, mar shampla “ale, że, ponieważ” ('ach, go, i dtaobh is go') srl, féach: Wiem, że nic nie wiem. Tá a fhios agam nách eol dom pioc.
Ní deirim gur ceart é nó nách ceart é, ach deirim gurb amhlaidh mar atá an scéal agam. Sin é an chuma atá ar mo bhéas scríbhneoireachta.

Bhíos ag machnamh ar an gceist agus ag cuardú d'aiste éigin mar gheall air. Is cuimhin liom aon duine fé leith a sheasaimh an fód i dtró go mbeadh cead a rogha rud do dhéanamh agus camóga do chur sna h-aistí féin. Tá ceann dá aistíbh le fáil anso, má's maith leat é ' lé' i bPolainnis: Tadeusz Boy-Żeleński (Boy), O święte prawo do przecinka: https://bibliotekacyfrowa.ujk.edu.pl/Co ... 9_1927.pdf
Cúpla abairt is suimiúla dar liom thíos. Tá súil agam nár chuireas droch-Ghaelainn ar an ndea-Pholainnis sin.

„Całe moje życie pisarskie jest głuchą walką o przecinek.” — “Níl im bheathaidh ach iomarbháigh ar son na camóige.”
„»Bo przecinek to nie konwencja, to myśl, to życie, to cząstka duszy pisarza« pisałem przed kilku laty. Nie damy ziemi skąd nasz ród!…”* — ”Óir ní gnás amháin an camóg, ach smaoineamh, beatha, cuid anama le scríbhneoir, 'sé a scríobh tá cúpla bliain ó shin. An chuid tailimh ónar ár gcine féin, ní leogfam uainn í!”*
„Głównym celem przecinka jest osiągnięcie przejrzystości zadania; tem samem logika tego zdania powinna przedewszystkiem rozstrzygać o takiem lub innem postawieniu przecinka.” — “'Sé cruinneas an abairt toisc bunaidh fé ndeara camóg d'úsáid. Ansan, ba chóir gurbh é déanamh céille an abairt seo an abhar chun camóg do chur in áit éigin seachas an áit éigin eile.”

*Tagrann Boy don chéad líne dána le Maria Konopnicka fén dteideal “Rota”. Recte: “Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród”.

A Ghréasaghais, bíonn Rúiseacha ann agus adéarfadh nách féidir leó a thuiscint cad 'tá scríofa i dtéacs mura bhfuilid na camóga curtha ann i gceart de réir na rialacha.... 'Sé mo fhreagra orthu, "ní thuigeann tú Rúisis labhartha, más ea". "Tuigim". "An amhlaidh go dtuigeann tú? Bíodh ná fuil aon chamóga le feiscint sa teangain labhartha, agus ná fuil aon rud ann chun cabhrú leis an éistitheóir ach na stadanna a curtar sa chainnt?????????"

Tá camóga sa teangain scríofa agus tá stadanna sa teangain labhartha. Is tuairim dom mara bhfuil aon chamóg le fáil san abairt, caithfidh tú féin iad do chur leis, mar dhea.
Tuigim Polainnis labhartha agus gan chamóg ná leitir speisialta ann (ą, ę, ł srl.). Ach i dtaobh a mhalairt de chuma ' bheith ar an leitriú coitianta, ní husaide é.