Bean/beann; gan/gann

niamh · **Joined:** Mon 21 Nov 2011 4:11 pm **Posts:** 9

'Sí an cheist atá agamsa anocht ná cad iad na difríochtaí fóineolaíocha idir 'bean' agus 'beann', agus 'gan' agus 'gann'? Canúint na Mumhan más féidir...

Gura maith agaibh!

Mick · **Joined:** Fri 18 Nov 2011 2:27 pm **Posts:** 622

Deirtear beann mar “bown” nó “baun,” agus gann mar “gown” i gcanúint na Mumhan.

franc 91 · **Posted:** Mon 21 Nov 2011 8:43 pm

as in - donn (I suppose)

kokoshneta · **Joined:** Wed 07 Sep 2011 5:05 pm **Posts:** 422

Mick wrote:

Deirtear beann mar “bown” nó “baun,” agus gann mar “gown” i gcanúint na Mumhan.

Sin é ó thaobh na foghraíochta. Ó thaobh na fóineolaíochta de, ’sé an difear atá ann eadar an dá cheann ná go bhfuil an n dúbailte ‘fortis’ (níl a fhios agam an bhfuil téarma ar leith ins an Ghaeilig don fhocal sin), agus go bhfuil an n singilte ‘lenis’ (ná an ceann seo).

Is minic a dhéantar athrú ínteacht in aice le consain shonda (l, n, r) atá fortis. De ghnáth, bíonn an consan fortis féin níos ‘láidre’ agus níos teinne ná a leagan lenis, agus coinnítear guta a thagas roimhe giota beag níos faide ná guta a thagas roimh chonsan lenis. Sa deisceart, go háirid i nGaoluinn na Mumhan, défhoghraítear gutaí ísle (a, o) chomh maith, chuig [ɑʊ] nó rudaí mar sin.

Mick · **Joined:** Fri 18 Nov 2011 2:27 pm **Posts:** 622

Tá go maith, kokoshneta, ach cuireann tú náire orm. Níor chuala mé “fortis” nó “lenis” in aon theanga. Bhí orm iad a iarraidh ar wikipedia.

Lughaidh · **Joined:** Thu 15 Sep 2011 12:06 pm **Posts:** 2436

Fortis = láidir
lenis = fann, séimh(ithe)

Quote:

Sin é ó thaobh na foghraíochta. Ó thaobh na fóineolaíochta de, ’sé an difear atá ann eadar an dá cheann ná go bhfuil an n dúbailte ‘fortis’ (níl a fhios agam an bhfuil téarma ar leith ins an Ghaeilig don fhocal sin), agus go bhfuil an n singilte ‘lenis’ (ná an ceann seo).

Bhail, i bhfóineolaíocht Ghaeilg na Mumhan níl duifear ar bith eadar n fortis agus n lenis go díreach, is é an guthaí a theisteánas an duifear (le heisceacht nn caol i nGaeilg Mhúscraí agus na Rinne):

/b'an/ vs /b'aun/

ach caithfidh go rabh tú 'caint fá "fhóineolaíocht ghinearálta na Gaeilge" ?

niamh · **Joined:** Mon 21 Nov 2011 4:11 pm **Posts:** 9

Ceart go leor, sin an difríocht atá i gceist. Go raibh maith agat a koko as do chabhair, agus buíochas do Mhick agus franc freisin.

Mick wrote:

Tá go maith, kokoshneta, ach cuireann tú náire orm. Níor chuala mé “fortis” nó “lenis” in aon theanga. Bhí orm iad a iarraidh ar wikipedia.

Tá píosa beag fé maidir leis an nGaeilge anseo.

kokoshneta · **Joined:** Wed 07 Sep 2011 5:05 pm **Posts:** 422

Lughaidh wrote:

Bhail, i bhfóineolaíocht Ghaeilg na Mumhan níl duifear ar bith eadar n fortis agus n lenis go díreach, is é an guthaí a theisteánas an duifear (le heisceacht nn caol i nGaeilg Mhúscraí agus na Rinne)

Sin staid níos moille san fhóineolaíocht; ach tá an difear ann in achan chanúint go bunúsach.

Nó, déanta na fírinne, sin foghraíocht, chan fóineolaíocht.

Lughaidh · **Joined:** Thu 15 Sep 2011 12:06 pm **Posts:** 2436

Ní heidh. Thig leat achan chanúint a scríobh do réir a córais fhóineolaígh féin, agus ins an fhoghraíocht fosta ach is 2 rud difriúla iad. Agus thig leat córas fóineolaíochta ginearálta na Gaeilg a dh'úsáid fosta, nach gcloífidh i gcónaí le fóinéimí na canúna.
Mar shompla san fhóineolaíocht ghinearálta gheobhthá an focal 'cineál' scríofaí mar /k'in'a:l/ ach i bhfóineolaíocht iarthuaisceart Uladh gheobhthá /k'iN'a(:)l/ agus san fhoghraíocht gheobhthá [ˈkʲɪɲalˠ] nó rud ineacht mar sin.

Forum rules

Bean/beann; gan/gann

Who is online